เพราะมีนก... ทะเลจึงมีพะยูน!

เรื่องของนกชายเลนอพยพ เกาะลิบง และพะยูนแห่งทะเลตรัง


ทำไมตรังจึงเป็น hotspot ของหญ้าทะเล?

#สรุป บทสนทนาจาก สิ่งละอันพันละนก และ digitalay เพื่อสารคดี 4 องศามหาสมุทร


นกชายเลนอพยพหลายพันธุ์คละรวมกันเป็นฝูงเหล่านี้มีส่วนช่วยในการกระจายพันธุ์ของเมล็ดหญ้าทะเล

จุดเด่นของนกชายเลน คือการอพยพที่ extreme มากในหลายแง่; ทั้งเส้นทางที่ยาวไกล บวกการเตรียมตัวเพื่ออพยพ


นกเหล่านี้มาจากจากตอนเหนือของทวีปเอเชีย รัสเซียตะวันออกไกล บางส่วนมาจากทุนดราและไทกา การอพยพนี้เกิดขึ้นตามสัญชาตญาณโดยพ่อแม่นกลงมาก่อน จากนั้นนกเด็กอายุเพียงไม่กี่สัปดาห์จึงรวมฝูงกันบินตามลงมา ซึ่งเส้นทางอพยพ (เรียกว่า Eastern Asia-Australasian flyway, ตลอดชายฝั่งสองข้างของทะเลเหลือง จีน เกาหลีใต้) มีความยากลำบากขึ้นทุกปี จากการถูกพัฒนาจนไม่เหมาะสมที่จะเป็น stopover ของนกชายเลนอพยพ ทำให้พวกมันต้องบินเป็นระยะที่ไกลมากขึ้นระหว่างแต่ละจุดพัก เพื่อผ่านลงไปออสเตรเลียเหนือ


การเตรียมตัวเดินทางก็ extreme ทั้งการเพิ่มน้ำหนักขึ้น 50% ก่อนบิน การลดขนาดอวัยวะ เช่น สมอง ตับ เพื่อเอาไปเก็บไขมัน


ที่น่าสนใจอีกประการคือ นกชายเลนพวกนี้อายุยืนยาวมาก (20+ ปี) หลายชนิดจับคู่เดิมทุกปี ตัวผู้ตัวเมียความยาวปากต่างกัน ทั้งสองเริ่มอพยพกลับบ้านไม่พร้อมกันและอพยพไปคนละจุด แต่กลับมาเจอกันที่บ้านเกิดได้ในเวลาเหลื่อมกันไม่กี่วัน นับเป็นความมหัศจรรย์ของ circadian rhythmic clock


นกหัวโตทรายเล็ก (lesser sand plover) แวะพักหาอาหารบนสันทรายที่ลิบง

การอพยพของนกชายเลนยังมีความลับซ่อนอยู่อีกมาก ที่สุดท้ายก็อาจจะไม่ทันได้ศึกษา อันที่จริง เส้นทางกับจุดอพยพจะเหมาะกับช่วงเวลานั้นๆ พอดี เช่น ในอเมริกาเหนือ นกน็อตเล็ก (red knot, Calidris canutus) จะอพยพขึ้นมาจากอเมริกาใต้พอเหมาะกับช่วงที่แมงดาทะเลขึ้นมาวางไข่ ก็จะแวะกินไข่แมงดาได้พอดี เป็นช่วงเวลาสองสามวันสั้นๆ ที่พวกมันต้องมาที่หาดแห่งนี้ให้ได้พอดีเป๊ะกับกระแสน้ำและดิถีจันทร์ แต่ในเอเชียพื้นที่เหล่านี้มักจะถูกพัฒนาไปหมดแล้ว



เกาะลิบงเป็น stopover ขาขึ้นของนกชายเลนอพยพจากออสเตรเลีย (ขากลับบ้าน) ในประเทศไทยมีข้อมูลฝั่งอันดามันน้อยกว่าอ่าวไทยตอนใน ลิบงเป็นหนึ่งในไม่กี่ที่ และเป็นจุดที่ใช้ cannon net ยิงตาข่ายจับนกเพื่อศึกษาวิจัยกันทุกปีในช่วงเดือนเมษายน (ตาข่ายจับนกนี้เป็นตาข่ายที่ผลิตขึ้นเป็นพิเศษด้วยวัสดุที่ไม่ทำให้นกบาดเจ็บ คนละอย่างกับตาข่ายที่ใช้ดักสัตว์ทั่วไป)


จากการศึกษาวิจัยพบว่า นกเหล่านี้มีส่วนช่วยในการกระจายพันธุ์ของเมล็ดหญ้าทะเล คล้ายกับนกเงือกในป่าสูง ทั้งจากการกินปะปนเข้าไปกับอาหารตามธรรมชาติ หรือว่าติดขนติดตัวมา (external transport)


สรุปสั้นๆ ได้ว่า การที่ตรังมีหญ้าทะเลเติบโตหนาแน่น ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะลิบงคือ hotspot ของนกชายเลนอพยพเหล่านี้


เพราะมีนก ทะเลจึงมีพะยูน! (ฮู้ย ขนลุกกกกกก It's the circle of life~ นาาาซิเพ่นยาาา)

พะยูนที่มีพื้นที่อาศัยประจำรอบเกาะลิบงกำลังขึ้นมาพักหายใจที่ผิวน้ำ อาหารหลักของพวกมันคือหญ้าทะเล

จาก Asian Waterbird Census (AWC) ในปี 2017, จำนวนนกน้ำที่นับได้ที่เกาะลิบง มีดังนี้

นกน็อตใหญ่, great knot - 80

นกหัวโตทรายใหญ่, greater sand plover - 1,500

นกหัวโตทรายเล็ก, lesser sand plover - 1,500

นกยางทะเล, pacific reef egret - 2

นกนางนวลแกลบปากหนา, gull-billed tern - 40

นกปากแอ่นหางลาย, bar-tailed godwit - 200

นกอีก๋อยใหญ่, eurasian curlew - 400

นกอีก๋อยเล็ก, whimbrel - 500

นกนางนวลแกลบธรรมดา, common tern - 7

นกนางนวลแกลบหงอนเล็ก, lesser crested tern - 30

(ขอขอบคุณข้อมูลจาก Ayuwat Jearwattanakanok)

นกทะเลที่นาเกลือโคกขามเมื่อเดือนธันวาคม 2017

ภาพ: นาเกลือโคกขามเมื่อเดือนธันวาคม 2017, อีกหนึ่งจุดพักสำคัญของอ่าวไทยตอนบนที่สามารถพบนกน้ำอพยพหายากได้หลายชนิด รวมถึงนกชายเลนปากช้อน (spoon-billed sandpiper, Calidris pygmaea) ที่มีประชากรทั่วโลกเหลือเพียง 200 คู่เท่านั้น


เพิ่มเติม:

1. Wetland Loss in the Yellow Sea

2. How Nature Works: Barrier Island Foraging Strategies

3. East Asian - Australian Flyway map

4. Birdlife’s East Asia/Australasia Flyway Factsheet

5. Internal transport of seeds by migratory waders in the Odiel Marshes, South-west Spain: consequences for long-distance dispersal

6. Leg Flag การติดธงสี

7. เรื่องราวน่ารู้เกี่ยวกับงานติดห่วงขาเพื่อวิจัยชีวิตนก

Team Digitalay

ทีมดิจิทะเลประกอบด้วยคนเพี้ยนๆ 5 คน ที่ชอบสัตว์ ชอบทะเล ชอบธรรมชาติ และชอบถ่ายรูป เราอยากสื่อสารให้ทุกๆ คนได้เข้าใจทะเล และธรรมชาติอย่างถูกต้อง

 

ใครเป็นใครในดิจิทะเล

 

Join My Mailing List
  • White Facebook Icon
  • YouTube - White Circle

© 2019 by digitalay | you may contact us via this email